برنامه ریزی

برنامه ریزی

 

       به مردم گفت دانشمند چینی                               سخن های مرا نیکو شمارید

  اگر برنامه یکساله دارید                                       برنج اندر حیاط خود بکارید

    درخت میوه باید کاشت در باغ                                     اگر برنامه ده ساله دارید

      اگر برنامه صد ساله است ، باید                            به انسان ساختن همت گمارید

چون انسان تربیت کردید ، شاید                            جهانی را به دست او سپارید 

برنامه ریزی تلف کردن وقت نیست بلکه سرمایه گذاری در وقت است.

گذشته ها را گذرانده ایم ، وعدة آینده را نیز به هیچیک از ما نداده اند پس ما تنها زمان حال را در اختیار داریم .

برنامه ریزی چیست ؟

بیشتر برنامه ها به طور ذهنی ترتیب یافته اند و کم تر از یک اصول مدون و مرتب پیروی می کنند . اکثرا بدون آنکه بدانند برنامه ای برای خود درست کرده اند چیزهایی را در نظر گرفته اند و برای فراگیری مواد مختلف درسی به طور تقریبی می دانند چه زمان را صرف این درس یا آن درس کنند ، یعنی نحوه ای از تقسیم وقت که در آن کم تر چیزی سر جای خودش است .

اولین مولفه ای که در محتوای هر برنامه ای خودنمایی می کند نظم است . نظمی که از فکر به روی کاغذ جان می گیرد و در بازبینی چند باره آن به شکل واقعی خود نزدیک می شود . تنظیم یک برنامه مشخص قبل از هر چیز از هدر رفتن انرژی شما جلوگیری می کند و با ایجاد نظم در فکر و کار ، آمادگی شما را تضمین خواهد کرد . حاصل سوم و باز هم با اهمیت این کار ایجاد اعتماد نسبت به پیشرفت مطلوب کار و جلوگیری از دلشوره و نگرانی های معمول داوطلبان در ترس از انجام به موقع همه کارها و مرور همه درس ها تا قبل از آزمون است .

پس کمی انرژی خود را در اینجا صرف کنید تا از اتلاف انرژی در بسیاری جاهای دیگر جلوگیری شود .

عامل دیگری که علاوه بر نظم در یک برنامه ریزی درست خودنمایی می کند وجود یک نگرشی که تا حد ممکن تمامی زوایا را در نظر گرفته و با کمترین نقص و اشکال ، امکان اجرا داشته باشد . حال که برنامه ریز و مجری ، خود شما هستید پس می توانید هر بار که به اشکالی برخورد کردید خود ، عیوب کار را رفع کنید و پس از مدت کوتاهی به بهترین برنامه دست یابید . در این بین ممکن است وقتی در حال طراحی یک برنامه جامع برای درس و زندگی خود طی یک دوره آمادگی هستید در مشورت با صاحب نظران یا دوستان ، متوجه فوایدی در برنامه هایی که آنها تنظیم کرده اند بشوید . در این صورت استفاده بردن از نکات مثبتی که به فکر دیگران رسیده است ، همواره کمک حال شما خواهد بود .در این مورد ، توصیه ما این است که جلسه ای با دوستان دیگری که خود را برای آزمون آماده می کنند تشکیل دهید و در درجه بعد از افکار جدید دیگران استفاده کنید .

اجزا برنامه 

همان طور که گفته شد یک برنامه خوب برنامه ای جامع است . برنامه طراحی شده نباید شما را از جریان عادی زندگی خارج سازد . دراین یک سال آموزشی بسیاری از کارهای عادی زندگی را انجام می دهید اما یک تفاوت عمده در آن بوجود می آید و آن این که فعالیت اصلی حول آماده شدن برای آزمون دور می زند . اگر برنامه ای یکساله برای خود تریتب دهید مطمئن باشید که وقت کم نمی آورید .

برای ترسیم برنامه خود می توانید برای هر روز مقدار درسی که باید خوانده شود را تعیین کنید .برای مثال روز اول ماه را اختصاص به خواندن 20 صفحه شیمی بدهید یا تا پایان فصل اول زیست شناسی را مرور کنید و این برای دو ساعت اول روز باشد زمان خواب شب و خواب بعدازظهر باید مشخص و کافی باشد . اگر بتوانید از ساعات اولیه صبح کار را شروع کنید بسیار مطلوب خواهد بود . می توانید روزهای ماههای ابتدایی را با ساعاتی کمتر برای درس خواندن بگذرانید و ماههای آخر را فشرده تر بگذرانید . این کار از نظر روانی نیز مفید فایده است . زیرا هر چه به روز برگزاری آزمون نزدیک تر می شوید ، موضوع برایتان جدی تر می شود .

 به این ترتیب طی ساعات مشخص در هر روز به مرور چند درس می پردازید . در فاصله های مشخص ساعتی را برای استراحت اختصاص دهید. پیش نویس برنامه شامل تقسیم کتاب ها به روزها و ساعات است واین که معمولا ماه اول را می توان برای حک و اصلاح مجدد اختصاص داد. طی یک ماه اول سختی وآسانی درسها برای شما مشخص تر می شود وهم قابلیتهای خود را درمی یابید . به این ترتیب از شروع ماه دوم برنامه  دقیقی در پیش رو دارید که در آن برنامه این موارد ذکر شده :

1- تعیین ماه  هفته  روز  ساعات مرور درسها   2-ساعات خواب  استراحت و صرف غذا   تفریح  3- روزهایی برای تعطیلی  .  

شما با طراحی برنامه ای به دو نکته ی مهم دست می یابید نخست آن که می توانید اشراف نسبتا کاملی نسبت به کل برنامه ی خود پیدا کنید . این نگرش از بالا به شما امکان می دهد تا هماهنگی لازم بین روز ها وماه ها را به دست آورده و برنامه ی موزون و روانی برای خود ترتیب دهید .

مزیت دوم ترسیم برنامه کلی این است که به یک باره کل ساعاتی که به عنوان ساعت مفید برای فرا گیری مواد مختلف لازم دارید پیش روی شما قرار می گیرد . به این ترتیب جدای از ایام هفته وماه به چند صد ساعت زمان در کل دوره زمانی می رسید که برای آماده شدن به آن نیاز دارید . ساعاتی که قاعدتا بخش بر ماه ها و روز ها می شود و با این قسمت کردن سهم تعداد ساعت های مطالعه در هرروز مشخص می شود.

بهترین اثر این نوع تقسیم بندی این است که امکان عقب ماندن از برنامه بسیار کاهش می یابد . شما ممکن است در پایان یک ماه 10ساعت عقب افتاده باشید یا چند ساعت جلو در این شکل با سر شکن کردن این ده ساعت در ماه آینده شاید روزی یک ربع تا بیست دقیقه بیش تر وقت گذاشتن بتواند عقب افتادگی شما را جبران کند و در عین حال فشار چندانی به شما وارد نکند .

در این کار مهم به یک زمان بندی منطقی با در نظر گرفتن 5% کل زمان طراحی شده برای وقایع احتمالی دست می یابید . بعد از تمامی این زمان بندی ها و دست یافتن به ساعات مفیدی که طی هر روز باید صرف درس خواندن بکنید با ساعات زیادی روبرو می شوید که به عنوان وقت آزاد در پیش رو خواهید داشت . برنامه ریزی درست واصولی برای وقت آزاد می تواند مکمل بسیار خوب و مطلوبی برای روند پیشرفت شما باشد . برنامه کمکی که شما را از دلزدگی ویاس باز دارد و بتواند به عنوان نیرویی انرژی بخش برای ادامه کار عمل می کند  اگر در این ساعات آزاد برنامه های تفریحی  ورزشی مناسبی برای خود ترتیب بدهید توان انرژی خود را به نقطه ی مطلوب رسانده اید .

در برنامه ی خود زمان مناسبی برای خواب و استراحت از یک سو وصرف غذا وخوراک از سوی دیگر اختصاص دهید .

بخشی از این وقت آزاد را می توانید برای جبران کاستی ها و مرور مجدد درس از آن استفاده کنید .

در این جا باز هم متذکر می شویم که برنامه ی ترسیمی شما باید منطبق با واقعیت باشد.  واقعیتی که در آن هوش واستعداد و توانایی شما به نحو منطقی ارزیابی شده و ساعات مفیدی که برای موفقیت به آن نیاز دارید در نظر گرفته شود . ساعاتی که از یک شخص به شخص دیگر ممکن است متفاوت باشد . جو خا نوادگی و مقتضیات مادی ومعنوی خود را به طور کامل در برنامه ی درسی خود در نظر بگیرید و دریابید چه عواملی کمک حال شما و چه عواملی اهرم بازدارنده هستند .

در انتهاباز هم متذ کر می شویم که برنامه ی درسی خود را طوری ترتیب دهید که هر چه به زمان برگزاری آزمون نزدیک تر می شوید برنامه ی خود را فشرده تر کنید . در واقع یکی دو ماه آخر زمان مرور آن مباحثی است که فرا گرفته اید و در ماه آخر می توانید برنامه ی روزانه ی فشرده تر وتفریح و سرگرمی کم تر داشته باشید . در ماه آخر از نظر روانی نیز بیش تر پذ یرای درس خواندن فشرده خواهید بود . در این موقع مطالب را کاملا فراگرفته و با مرور مجدد آنها را هر چه بیشتر به ذهن می سپارید .

شیوه برنامه ریزی و مطالعه :

دانش آموزان تصور می کنند پس از چندین سال تحصیل بر اثر کسب  تجربه به شیوه صحیح مطالعه دست یافته اند و با این باور کاستی های خود را در تحصیل به عوامل دیگری هم چون استعداد امکانات شرایط و شانس مرتبط می دانند ! در حالی که استفاده از تجربه های مثبت ومنفی در صورتی امکان پذ یر است که دانش آموزان یاد بگیرد چگونه یاد می گیرند تا بتوانند یادگیری خود را کنترل ارزشیابی و هدایت کنند بنابراین دانستن شیوه و اصول یادگیری یکی از مهم ترین نیازهای دانش آموزان است که متاسفانه جای آن در نظام آموزشی ما خالی است نباید افت تحصیلی را علامت ناتوانی در تحصیل دانست . بنا براین در بررسی عوامل و موانع موفقیت در تحصیل مهم ترین مسئله نحوه نگرش و عملکرد ما در تحصیل است اما یکی از پیچید گی های فرایند تحصیل  دورهایی  است که نمی توان علت و معلول را در آن ها از هم تفکیک نمود زیرا در یک دور (حلقه ) علت و معلول مرتب جای خود را به هم داده در جهت تقویت هم حرکت می کنند . به عنوان مثال استرس و اضطراب یکی از مشکلات گریبان گیر دانش آموزان است زیرا نمی توان مشخص کرد که اضطراب علت است یا معلول . زیرا عدم توانایی در یادگیری اضطراب زا است و وجود اضطراب  خود مانعی جدی بر سر راه یاد گیری به شمار می آید و در این دور منفی هر چه پیش می رویم زمینه افت تحصیلی بیش تر فراهم می آید .

با آگاهی از وجود چنین دورهایی می توان برنامه های سازنده ای را پی ریخت و هدف این نوشتار نیز نشان دادن دور مثبت یاد گیری و موفقیت تحصیلی است تا بر قرار گرفتن در آن بتوان در مسیر پیشرفت قرار گرفت.  شروع این حرکت و افتادن در این مسیر نیاز به یک موتور قوی و همیشگی دارد و برنامه ریزی موتور جلو برنده این حرکت مثبت است برنامه ریزی تحصیلی هر فرد نشان دهنده نگرش و شیوه بر خورد او با یاد گیری است که آشنایی با اصول آن اولین و مهمترین راه برای رسید ن به موفقیت در تحصیل است متاسفانه بیش تر دانش آموزان برنامه ای برای مطالعه ندارد و حتی عده ای تصور می کنند که چون شدیدا سرگرم مطالعه اند . دیگر فرصتی برای برنامه ریزی ندارد مثل اینان مثل مزرعه داری است که پیش از آغاز زمستان تصمیم به ساختن کلبه ای می گیرد و بدین منظور به قطع درختان می پردازد.

برنامه تحصیلی افزون بر این مسیر موفقیت را هموار می سازد موجب صرفه جویی در وقت و هزینه نیز می شود . زمان مطالعه را کاهش می دهد . بر مدت نگهداری مطالب در حافظه  می افزاید و توان یاد آوری مطالب را در امتحان دو چندان می کند . البته برنامه ریزی  نوعی مهارت است که با توجه و پشتکار قوت می گیرد .

برنامه مناسب باید با بهره گیری از اصل یادگیری و با توجه به نیازها و روحیات فرد تنظیم شود و در حین اجرا نیز با بررسی ضعف ها و خطا ها به تکامل برسد از این رو پیش از پرداختن به اصول برنامه ریزی باید چگونگی  یادگیری را آموخت تا بتوان بر مبنای آن برنامه ریزی کرد . ما در بررسی اجمالی یادگیری  توجه ویژه خود را معطوف دانش آموزانی می کنیم که در حال تحصیل اند و از مدرسه و کلاس استفاده می کنند  اگر چه دانش آموزان دیگر به ویژه کسانی که برای کنکور مطالعه می کنند می توانند با اندکی تغییر از آن بهره گیرند .   

پژوهش های علمی در زمینه یادگیری حکایت از آن دارند که عامل اصلی در موفقیت تحصیلی دانش آموزان  نگرش و شیوه  کار آنهاست  نه بهره هوشی  و میزان  استعداد افزون بر این تحقیقات جدید نشان دهنده  داده اند که رفتارهای هوشمندانه که پیش از این تصور می شود فقط از طریق ژنتیک و وراثت  منتقل می شوند نیز قابل موزش و فراگیری اند .

اصول برنامه ریزی تحصیلی

گفتیم که راز موفقیت در تحصیل در برنامه ریزی نهفته است و هدف از بررسی اصول مطالعه ثمر بخش نیز استفاده از آن در عمل است . اکنون نوبت آن است که با بررسی اصول برنامه ریزی مدیریت تحصیلی خود را با عهده  گرفته نقشه ای تهیه کنیم که بتوانیم معلومات خود را به مرحله عمل برسانیم .

از آنجایی که روحیات تفکرات و نیازهای هر فرد با دیگری متفاوت است و هر کس خود بهتر از دیگران به ویژگی ها و نقاط ضعف و قوت خود واقف است  برنامه ریزی باید توسط خود فرد صورت گیرد . این کار از لحاظ  روانی نیز انگیزه لازم را برای اجرای برنامه و تلاش بیشتر به وجود می آورد  برای آشنایی با استفاده برنامه ریزی تحصیلی اشاره مختصری به آن می کنیم .

1-نوشتن برنامه

برنامه  باید مکتوب باشد تا بتوان در باره  آن بحث و بررسی کرد و به نتایج مطلوب رسید برنامه مکتوب افزون بر این که تجارب مکتوب را در اختیار ما می گذارد  قدرت تمرکز اعتماد به نفس تسلط بر امور نظم پیگیری و کنترل را نیز به ارمغان می آورد . برنامه ریزی ذهنی و یا این تصورکه چون هر روز مشابه  روزهای دیگر است پس برنامه تغییر نمی کند تا احتیاجی به برنامه جدید داشته باشیم اولین مانع برسر راه موفقیت است.   

2- تعیین هدف

پایه برنامه ریزی تعیین هدف است  زیرا برنامه ریزی ترسیم مسیر برای رسیدن به هدف است و اگر هدف مشخص نباشد  برنامه ریزی معنا ندارد  مانند راننده ای که نقشه دارد اما نمی داند باید به کجا برود . زیر بنای هدف هم خود شناسی است . هدفی که با واقع بینی و شناخت از استعدادها و توانایی ها انتخاب شده باشد ایمان رسیدن به آن را ارمغان می آورد و داشتن ایمان به هدف  تمام قوای انسان را سازماندهی و مهیا می کند  از این رو هدف را می توان روح انگیزه  اعتماد به نفس اراده و پشتکار دانست .

3-تنظیم برنامه

بهترین روش برنامه ریزی تحصیلی تنظیم برنامه برای یک هفته است . این کار سبب می شود در ارزیابی و اصلاح برنامه به جمع بندی بهتری از نتایج کار خود برسیم  زیرا در بررسی برنامه یک روز نمی توان به نتیجه قاطع و مطمئنی رسید . همیشه این احتمال وجود که مشکلات غیر منتظره مانع عمل به بعضی از برنامه ها شود . اما با جبران این کاستی ها در طول هفتهمی توان به یک نتیجه منطقی از عملکرد خود رسید . البته در تنظیم برنامه هفته برای هر روز برنامه جداگانه در نظر گرفته میشود و نتایج آن نیز به طور جداگانه ثبت می گردد .  همچنین می توان از عملکرد هر روز خود نیز مطلع شد اما کار تنظیم و ارزیابی برنامه بهتر است به صورت هفتگی انجام گیرد .

4-اجرای برنامه

دانستن برنامه ریزی و شیوه مطالعه ثمر بخش تا زمانی که به آن عمل نشود هیچ سودی در پی نخواهد داشت . زیرا شرط رسیدن به موفقیت توانایی در عمل است . بنابراین باید مسئولیت خود را بپذیرد و نشان دهید .

می توانید خود را و وقت گرانبهایتان را مدیریت کنید . برای این که بیشترین بهره را از مطالعه بگیرید لازم است چند نکته را نیزرعایت کنید:

نخست اینکه روز خود را خوب آغاز کنید . اگر روز را با خستگی  خواب آلودگی و عجله شروع کنید  نمی توانید توقع داشته باشد که کارهای خود را در طول روز بدون فشار و با آرامش پیش برید . برای این منظور شب به موقع بخوابید تا صبح با نشاط برخیزید . کمی نرمش کنید و بعد از نماز به اهداف و وظایف خود در روز جاری فکر کنید . این کار علاوه بر این که ایجاد انگیزه می کند سبب می شود ذهن برای انجام تکالیف آمادگی لازم را بیابد تا در طول روز دچار سر در گمی و غفلت نشود .

5-کنترل و ارزیابی

هدف از برنامه قرار گرفتن در مسیر پیشرفت و تکامل است و این ممکن نخواهد بود مگر با شناخت بهتر از ضعف ها و قوت ها تا با اصلاح ضعف ها و تقویت قوت ها بتوان در مسیر پیشرفت قرار گرفت و این مهم با کنترل و ارزیابی برنامه به دست می آید . باید توجه داشت که همه ما دارای نقاط ضعف و قوت هستیم اما اغلب به آنها آگاهی نداریم و این امتیاز بزرگی است که کسی بتواند نقاط ضعف و اشتباهات خود را بشناسد تا با این شناخت فرصت بهبود و اصلاح را به دست آورد . همان گونه که کنترل و ارزیابی بر اساس برنامه تنظیمی و عملکرد آن صورت می گیرید تنظیم برنامه بعدی نیز بر اساس کنترل و ارزیابی برنامه گذشته  چیزی مستقل از برنامه نیست و تنها برای خود شناسی صورت نمی گیرد . بلکه زنجیره ای از بین برنامه های هفتگی به وجود می آورد که در صورت رعایت اصول آن به نتایج بسیار مطلوبی   می انجامد و ناخواسته در شما انگیزه ای برای پیشرفت به وجود می آورد .

آخرین قسمت برنامه  ارزشیابی آن است . در این قسمت باید تفکر و بررسی بر نحوه اجرای برنامه نقاط قوت و ضعف خود را بیابید . مثلا ممکن است نقاط قوت این هفته شما استفاده از کتابخانه  سحر خیزی و ... باشد و یا نقاط ضعف شما استفاده بی رویه از تلویزیون و یا وقت گذرانی با یکی از دوستانتان باشد . این موارد را در قسمت سوم جدول برنامه ریزی یادداشت کنید و زیر آنها فرصت های به وجود آمده از نقاط قوت و تهدیدهای موجود از نقاط ضعف را یادداشت کنید .    

/ 0 نظر / 149 بازدید